Kastamonudaki Deveciler Camisinin asırlık hikayesi: Deveci Sultan kimdir?

Deveciler Camisi, bitişiğinde yer alan türbede medfun bulunan ve halk arasında “Deveci Sultan” olarak anılan Yusuf el-Horasâni’den ismini alıyor. Deveci Sultan’ın, Anadolu’nun fethinde Horasan’dan gelen erenlerden biri olduğu ifade ediliyor.

Asıl adı Yusuf olan ve Yusuf el-Horasâni olarak bilinen Deveci Sultan’ın, rivayetlere göre hacca gitmek üzere yola çıktığı sırada rüyasında Hz. Peygamber’in işaretiyle Kastamonu’nun fethine katıldığı aktarılıyor. Atabey Gazi’nin fetih ordusundan yaklaşık altı ay önce Kastamonu’ya gelen Deveci Sultan ve beraberindekilerin, halkı İslam’a ısındırma faaliyetlerinde bulunduğu ve fetih sırasında önemli katkılar sağladığı belirtiliyor.

Yusuf el-Horasâni, fetihten sonra Atabey Gazi tarafından hazinenin başına geçirilmiştir. Kastamonu’ya develerle geldikleri ve bu develeri kendileri güttükleri için “Deveci Sultan” olarak anılmışlardır.

CAMİNİN TARİHİ

Caminin batı duvarında bulunan kitâbede; “Allah’ın mescidlerini ancak Allah’a ve ahiret gününe inanan, namazını kılan, zekâtını veren ve yalnız Allah’tan korkup çekinen kimseler imar edebilirler.” mealindeki Tevbe Suresi 18. ayet-i kerimeden sonra yeni harflerle “Toma Hatun tarafından yaptırılan bu Deveci Sultan Camisi harabiyetine binaen 1958 senesinde kurulan komisyon ve hayırseverler yardımı ile yeniden inşa ve imar edilmiştir. 20 Kasım 1958” yazmaktadır.

Bu kitabede caminin banisi olarak Toma Hatun gösterilmişse de vakıf kayıtlarında “Atabey Gazi binası Devecisultan Camisi” ve “Atabey Gazi vakfından” ifadeleri geçmektedir.

2. Beyazid Dönemi vakıf tahrir kayıtları ve hicri 1133 tarihli buyrulduya göre muhtemelen Candaroğulları Dönemi’nde yaşamış Akdoğan Bey’in eşi Toma (Tura) Ayşe Hatun isimli hayırsever kadın, bu cami için vakıflar tahsis etmiştir.

Caminin 1320 yılındaki tamiri muhtemelen bu vakıf gelirlerinden yapıldığı için sonraki tamirde konulan kitabede caminin banisi olarak bu hayırsever hanımın adı yazılmış olmalıdır.

MİMARİ ÖZELLİKLERİ

Mescit olan bina, 1109/1698 yılında mütevelli Hacı Hasan Efendi tarafından tamir edilip minber konularak cami hüviyetine kavuşturuldu. Duvarları moloz taşından olan caminin çatısı ahşap, üstü kiremitlidir. Son cemaat yerinden, bitişiğindeki türbeye girilmektedir. 7,90×16,20 metre ebadındaki sahnın döşemesi tahtadır.

Girişin üstünde mahfil, mahfilin ön kısmında balkon biçiminde yuvarlak çıkıntı bulunmaktadır. Bu çıkıntının üstünde müezzin mahfillerine asılması adet olan “Yâ Hazreti Bilâl-ı Habeşî” levhası yer almaktadır.

Son asırda yapılan ahşap kırlangıç yapıdaki turuncu ve yeşil renkli kat kat tavan oldukça hoştur.

Tavanın ortasındaki süslü göbeğin biraz dışında çepeçevre Nur Suresi’nin 35. ayet-i kerimesi yazılıdır.

Biraz dışarıda Adem, Nuh, İdris, İbrahim, İsmail, Musa, İsa ve Muhammed peygamberlerin isimleri ile dört parça halinde “Namaz dinin direğidir.” diye başlayan hadis-i şerif bulunmaktadır.

Mihrabın sağında ve solunda iki sütun şeklinde resmedilip mihrabı çevreleyen biçimde Ayetel-kürsi yazılmıştır.

Bunun üstünde Âli- İmrân Suresi’nin 37. ayet-i kerimesinin bulunduğu ahşap oyma levha vardır.

Ahşap minber, yenidir. Minber kapısı üzerinde Kelime-i Tevhid’in bulunduğu 1977 tarihli ahşap oyma levha ile mihrap üzerindeki levha, merhum Mehmet Ali Özeflanili’ye, tavandaki ve mihrap çevresindeki yazılar ile müezzin mahfilindeki levha, Kastamonu’nun son dönem hattatlarından merhum Emrullah Demirkaya’ya aittir.

Duvarların üst kısımlarındaki pencerelerden özellikle kıble tarafındaki üç pencerenin revzenleri dikkat çekicidir.

Caminin haziresinde türbe dışında üç adet kabir daha bulunmaktadır. Minare, son restorasyonda aslına uygun olarak ahşaptan yapılmıştır.

Merkeze bağlı Terzi köyü ile diğer bazı köylerde caminin vakıf arazileri vardır. Vakıflar Genel Müdürlüğünün mülkiyetinde bulunan ve 2017 yılında esaslı bir restorasyondan geçen cami, ibadete açık tarihi camilerimizdendir.